Το μήνυμα ότι η κυβέρνηση στέκεται έμπρακτα στο πλευρό των κτηνοτρόφων και των τυροκόμων της Λέσβου, σε μια κρίσιμη συγκυρία για τον πρωτογενή τομέα του νησιού, έστειλε από τη Μυτιλήνη ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας.
Κατά τη διάρκεια διαδοχικών συσκέψεων με εκπροσώπους της τοπικής παραγωγής και θεσμικούς φορείς, υπογράμμισε τόσο την ετοιμότητα της κυβέρνησης να ενεργοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέτρο στήριξης, όσο και την ανάγκη συντονισμένης δράσης όλων των εμπλεκόμενων για την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων βιοασφάλειας, με στόχο την ταχεία εκρίζωση της νόσου, σημειώνοντας ότι η εκρίζωση της νόσου αποτελεί ζήτημα επιβίωσης για την ελληνική κτηνοτροφία.
Ο κ. Τσιάρας τόνισε ότι ήδη ισχύουν οι αυξημένες τιμές στις αποζημιώσεις ζώων που δίδονται για την πανώλη και την ευλογιά (έως 250 ευρώ ανά ζώο). Όπως εξήγησε, το ποσό της αποζημίωσης είναι υπερδιπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και κάλεσε την Περιφέρεια, μέσω των ΔΑΟΚ, να είναι σε ετοιμότητα, ώστε να καταβάλλονται μέσα σε δύο μήνες. Παράλληλα, σημείωσε ότι η κυβέρνηση θα καταβάλει επί πλέον αποζημίωση για απώλεια εισοδήματος, αλλά και για τις ζωοτροφές. Όσον αφορά στην ανασύσταση των κοπαδιών, ανέφερε ότι υπάρχει συγκεκριμένος σχεδιασμός αλλά με βάση τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς, μπορεί να εφαρμοσθεί έξι μήνες μετά την καταγραφή του τελευταίου κρούσματος.
Αναφερόμενος στην ιδιαιτερότητα του αφθώδους πυρετού σε σχέση με την ευλογιά, τόνισε ότι ο ιός μπορεί να εκριζωθεί, εφόσον υπάρξει πιστή τήρηση των μέτρων για 40 ημέρες.
Ο ΥπΑΑΤ τόνισε μεταξύ άλλων:
«Η κυβέρνηση κινήθηκε με μεγάλη ταχύτητα. Όπως βρέθηκε λύση με το γάλα, έτσι θα βρεθεί λύση και για οποιοδήποτε επιμέρους πρόβλημα. Ωστόσο, πρέπει να εφαρμόσουμε τα μέτρα για να μπορέσουμε να διασώσουμε την κτηνοτροφία του νησιού. Πρέπει να δουλέψουμε όλοι μαζί για να κλείσουμε εδώ τον κύκλο του αφθώδους. Χρειάζεται υπευθυνότητα από όλους. Η ευλογιά δεν έχει εκριζωθεί ακόμη, επειδή δεν εφαρμόζονται με ευλάβεια τα μέτρα βιοασφάλειας.
Αν δεν ελέγξουμε εδώ το πρόβλημα θα υπάρξει κίνδυνος για το σύνολο της κτηνοτροφίας της χώρας.
Δεν έχουμε άλλες επιλογές από την αυστηρή, ευλαβική εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας. Ο κίνδυνος για το σύνολο της κτηνοτροφίας είναι τεράστιος. Ή θα ζήσουμε για λίγο με τους περιορισμούς που επιβάλουν τα μέτρα βιοασφάλειας ή θα υποστεί μεγάλο πλήγμα η κτηνοτροφία. Κατανοώ τις ανατροπές που υπάρχουν στη ζωή σας, αλλά ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος αν δεν τηρήσουμε τα μέτρα.
Η κυβέρνηση θα είναι παρούσα για οτιδήποτε χρειαστεί. Για οτιδήποτε άλλο χρειαστεί επί πλέον. Αυτήν την εντολή έχω από τον Πρωθυπουργό. Αλλά στην εφαρμογή των μέτρων έχουμε ευθύνη όλοι. Σας καλώ να τηρήσουμε απαρέγκλιτα τους κανόνες. Όλοι μαζί, με υπευθυνότητα και σοβαρότητα».
Σε ό,τι αφορά στα μέτρα και στο ενδεχόμενο εμβολιασμού εξήγησε: «Με βάση τα επιστημονικά δεδομένα κινούνται σε δύο κατευθύνσεις: ή θα γίνει θανάτωση ζώων σε ακτίνα 3χλμ ή θανάτωση μόνο στις μολυσμένες εκτροφές και εμβολιασμός. Εμβολιασμός όμως σημαίνει ότι η χώρα χάνει το καθεστώς «ελεύθερης χώρας από αφθώδη» για μακρά χρονική περίοδο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι σταματάνε εξαγωγές σε τρίτες χώρες, γεγονός που θα έχει συνέπεια μέχρι και στην τιμή του γάλακτος. Θα έχουμε γενικό περιορισμό στην εμπορία των γαλακτοκομικών μας προϊόντων». Όπως εξήγησε ο κ. Τσιάρας «πρέπει να κλείσουμε τον κύκλο της ιχνηλάτησης και κατόπιν θα πάρουμε αποφάσεις».
Στις διαδοχικές συσκέψεις με τυροκόμους, εμπόρους κρέατος, εκπροσώπους σφαγείων και κτηνοτρόφους παρέστησαν, ο Περιφερειάρχης Κώστας Μουτζούρης, ο Βουλευτής ΝΔ Χαράλαμπος Αθανασίου, ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠΑΑΤ, Σπύρος Πρωτοψάλτης, οι Δήμαρχοι Μυτιλήνης και Δυτικής Λέσβου, Παναγιώτης Χριστόφας και Ταξιάρχης Βέρρος.
Στη σύσκεψη με τους κτηνοτρόφους παρούσα ήταν και η Βουλευτής του ΚΚΕ, Μαρία Κομνηνάκα.
Σε δηλώσεις του ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας είπε:
Έχουμε ένα πολύ σαφές μήνυμα: Πρέπει πάση θυσία να περιορίσουμε τη μετάδοση του ιού, γνωρίζοντας ποια είναι τα πραγματικά δεδομένα και βεβαίως γνωρίζοντας από την άλλη πλευρά ποια είναι η πραγματική διακινδύνευση για την τοπική και την ελληνική κτηνοτροφία. Πρέπει με κάθε τρόπο, όντας και ευρισκόμενοι όλοι από την ίδια πλευρά, με μεγάλη προσπάθεια, με επιμονή, με συστηματική προσέγγιση, να δούμε την αυστηρή τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας, για να μπορέσουμε να περιορίσουμε τη μετάδοση του ιού και να μη δημιουργήσουμε διακινδύνευση για την κτηνοτροφία της Λέσβου. Η κυβέρνηση, το έχουμε τονίσει εδώ και αρκετό καιρό, θα βρίσκεται δίπλα σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που θα υποστούν συνέπειες εξαιτίας της συγκεκριμένης νόσου, που αυτή τη στιγμή αφορά στην κτηνοτροφία της περιοχής. Από κει και πέρα όμως, είναι σημαντικό όλοι με πραγματική ευθύνη, να ορθώσουμε ένα τείχος και να ανασχέσουμε την περαιτέρω μετάδοση του ιού. Είναι ζήτημα επιβίωσης και της κτηνοτροφίας της Λέσβου, αλλά συνολικά και της ελληνικής κτηνοτροφίας.
Δημοσιογράφος: Πόσο σημαντικό είναι για την ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων το πόρισμα και πόσο καθορίζει την πορεία που οφείλει να ακολουθήσει η χώρα μας;
Κώστας Τσιάρας: Όπως γνωρίζετε, από χθες εδώ στη Λέσβο βρίσκονται εκπρόσωποι, ειδικοί επιστήμονες. Της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίοι από κοινού μαζί με τους κτηνιάτρους της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, επιχειρούν να δουν ένα ένα όλα τα ζητήματα που αφορούν στην εξάπλωση της νόσου, αλλά βεβαίως και τα μέτρα ή την εντατικοποίηση των μέτρων που πρέπει να ληφθούν ειδικά αυτή την περίοδο, προκειμένου να περιορίσουμε την εξάπλωση της νόσου. Υπήρξε μια συστηματική προσέγγιση για όλα αυτά τα ζητήματα. Υπήρχε μια θετική αποτίμηση για όλα αυτά τα μέτρα τα οποία έχουν ληφθεί και εφαρμόζονται μέχρι τώρα και βεβαίως θα υπάρχει μια επανεκτίμηση της πραγματικότητας το επόμενο χρονικό διάστημα. Νομίζω ότι και η επιστημονική γνώση από τη μια πλευρά, αλλά βεβαίως και η ίδια η εξέλιξη από την άλλη, είναι αυτές οι οποίες θα μας οδηγήσουν στα επόμενα βήματα και στις επόμενες αποφάσεις που πρέπει να πάρουμε. Αυτή τη στιγμή η μεγάλη προτεραιότητα είναι να περιορίσουμε την εξάπλωση της νόσου και νομίζω ότι εκεί έχουμε εστιάσει και την προσοχή μας και έχουμε επικεντρώσει το πραγματικό ενδιαφέρον και όλο το σχεδιασμό που υπάρχει όχι μόνο από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, αλλά και βεβαίως από την αρμόδια ΔΑΟΚ, η οποία είναι επιφορτισμένη με την ευθύνη της πλήρους εφαρμογής των μέτρων βιοασφάλειας.
Δημοσιογράφος: Τους ενημερώσατε για τις αποζημιώσεις που θα πάρουν το επόμενο χρονικό διάστημα για την απώλεια των ζωών τους ή την απώλεια εισοδήματος ή τι γίνεται με την ανασύσταση και όλα αυτά;
Κώστας Τσιάρας: Όλα αυτά που θέτετε είναι γνωστά γιατί ήδη βρισκόμαστε σε μια περίοδο που οι νόσοι των ζώων έχουν αρχίσει να δημιουργούν έναν πολύ μεγάλο προβληματισμό όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σχεδόν στο σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών. Όπως ξέρετε, η χώρα μας έχει θεσπίσει έναν μηχανισμό αποζημίωσης για τα θανατωθέντα ζώα και μάλιστα με ύψος αποζημίωσης πολύ μεγαλύτερο σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Είναι υπερδιπλάσιο του ύψους της αποζημίωσης που δίνεται στην Ελλάδα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Όπως ξέρετε, από πέρσι έχουμε θεσπίσει την αποζημίωση για απώλεια εισοδήματος για τους κτηνοτρόφους τα ζώα των οποίων έχουν θανατωθεί. Και βεβαίως από την άλλη πλευρά γνωρίζετε ότι υπάρχει και η λεγόμενη αποζημίωση για τις ζωοτροφές. Γιατί όσο καιρό ισχύουν κάποια μέτρα τα οποία περιορίζουν τους κτηνοτρόφους να βγάλουν έξω τα κοπάδια τους και να βοσκήσουν ελεύθερα, αναγκασμένοι ακριβώς την ίδια στιγμή να δαπανήσουν ποσά για ζωοτροφές, αντιλαμβάνεστε ότι δημιουργείται η απόλυτη ανάγκη να υπάρχει μια αποζημίωση για αυτές τις ζωοτροφές για τις οποίες υπάρχει δαπάνη από τους ίδιους κτηνοτρόφους. Από την άλλη πλευρά, έχουμε ήδη αναπτύξει διαφορετικά χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανασύσταση των κοπαδιών. Έχει όμως μεγάλη σημασία και θα το ξαναπώ για τρίτη φορά να περιορίσουμε τη διάδοση της νόσου: Το ζητούμενο για να υπάρχει η δυνατότητα όλα αυτά να είναι πραγματικά χρήσιμα και να τύχουν αξιοποίησης από τους κτηνοτρόφους και να τους στηρίξουν αυτή την κρίσιμη στιγμή, είναι να μην υπάρχει διάδοση της νόσου. Αυτό είναι και το μεγάλο μας στοίχημα.
Δημοσιογράφος: Από τη μία η ευλογιά, από την άλλη ο αφθώδης πυρετός. Εδώ οι Λέσβιοι παραγωγοί περίμεναν ότι θα σφάξουν 74.000 ζώα για να τα ρίξουν στην αγορά. Τι γίνεται σε αυτή την περίπτωση; Τι γίνεται με την τοπική αγορά; Τι γίνεται και με την υπόλοιπη;
Κώστας Τσιάρας: Είναι αλήθεια ότι η Λέσβος είναι ένα νησί που συμβάλλει ουσιαστικά στο συνολικό προϊόν της ελληνικής κτηνοτροφίας; Είναι κάτι το οποίο το γνωρίζω πολύ καλά. Έχει ποιοτική παραγωγή, η οποία έρχεται να συμβάλλει και στο επίπεδο των γαλακτοκομικών προϊόντων μέσω της φέτας και των πραγματικά υψηλών εξαγωγών, αλλά βεβαίως και με την διάθεση πάνω από 70.000 αμνοερίφιων κατά την περίοδο του Πάσχα. Αυτή είναι μια πραγματικότητα την οποία κανείς δεν θα μπορούσε να αγνοήσει. Από εκεί και πέρα όμως, πρέπει να καταλάβουμε το εξής: ότι αυτήν την πραγματικά πολύ κρίσιμη στιγμή είμαστε αναγκασμένοι να έχουμε πολύ αυστηρά μέτρα βιοασφάλειας. Να είμαστε πάρα πολύ προσεκτικοί σε όλες τις μετακινήσεις. Βεβαίως είναι ζητήματα τα οποία βλέπουμε πως εξελίσσονται με την ιχνηλάτηση και θα δούμε ποια είναι η δυνατότητα που πραγματικά θα μας δοθεί το επόμενο χρονικό διάστημα. Ας μην ξεχνάμε, ότι δυστυχώς η έκρηξη της ευλογιάς στην οποία αναφερθήκατε νωρίτερα, έγινε όταν υπήρξε η χαλάρωση των μέτρων εν όψει του Πάσχα της περσινής χρονιάς. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποφύγουμε πάση θυσία με την περίπτωση του αφθώδους πυρετού.
Δημοσιογράφος: Κατά τρεις με τέσσερις φορές, είπατε ότι πρέπει να προστατευθεί η κτηνοτροφία και να περιορίσετε τα κρούσματα στην ακτίνα, απ ό, τι αντιλαμβάνομαι, των τριών χιλιομέτρων. Ποιανού ευθύνη είναι αυτό το πράγμα; Ειναι των κτηνοτρόφων. Είναι της Περιφέρειας; Είναι του Υπουργείου; Είναι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κώστας Τσιάρας: Υπάρχουν επιμερισμένες ευθύνες οι οποίες περιγράφονται από την ελληνική νομοθεσία και αυτό είναι κάτι το οποίο είναι γνωστό. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης είναι υποχρεωμένο με βάση και την ευρωπαϊκή νομοθεσία αλλά και την εθνική νομοθεσία να περιγράφει τα συγκεκριμένα μέτρα βιοασφάλειας που πρέπει να λαμβάνονται, πρέπει να τηρούνται και πρέπει να εφαρμόζονται. Από εκεί και πέρα είναι γνωστό ότι για την εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας αρμόδιες είναι οι υπηρεσίες των Περιφερειών. Είναι οι ΔΑΟΚ, με την έννοια και τη λογική ότι το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης δεν έχει αποκεντρωμένες υπηρεσίες, αλλά υπηρεσίες, οι οποίες οφείλουν ουσιαστικά να επιτηρούν τα μέτρα βιοασφάλειας και να καταγράφουν ή ενδεχομένως να επιβάλλουν οτιδήποτε άλλο χρειάζεται.
Δημοσιογράφος: Είστε ικανοποιημένος από τα μέτρα που έχουν ληφθεί;
Κώστας Τσιάρας: Δεν θέλω να κάνω μεταφορά ευθυνών. Είναι ένα ζήτημα μέσα από το οποίο πρέπει όλοι να κατανοήσουμε ότι είμαστε από την ίδια πλευρά και πρέπει να υπερβάλλουμε εαυτόν, αφενός μεν για να διασφαλίσουμε τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας της Λέσβου και αφετέρου να μην υπάρχει περαιτέρω διακινδύνευση για την ελληνική εθνική κτηνοτροφία. Άρα λοιπόν, είναι μια στιγμή που χτυπάμε ένα συναγερμό προς όλους. Είναι μια στιγμή που πρέπει να καταλάβουμε ότι πρέπει όλοι μας να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να μην υπάρχει περαιτέρω μετάδοση της νόσου. Και είναι και μια στιγμή που η κυβέρνηση, από τη δική της πλευρά, αναλαμβάνει την ευθύνη της οικονομικής στήριξης όλων αυτών των ανθρώπων, οι οποίοι λόγω ακριβώς αυτής της εξέλιξης βρίσκονται σε μια πολύ δύσκολη θέση. Δεν είναι η στιγμή για να κάνουμε οποιαδήποτε άλλη συζήτηση. Χρειάζεται συνεργασία, σοβαρότητα, υπευθυνότητα. Όλοι μας πρέπει, ξαναλέω, για δεύτερη φορά να υπερβάλλουμε εαυτόν, προκειμένου να κλείσουμε έναν κύκλο που μπορεί να μας κοστίσει πολλά. Είναι στο χέρι μας να μπορέσουμε να διατηρήσουμε ζωντανή, βιώσιμη και ανθεκτική την ελληνική κτηνοτροφία και θα κάνουμε ότι είναι δυνατόν γι αυτό.
Δημοσιογράφος: Κύριε Υπουργέ, τέθηκε το θέμα του εμβολιασμού.
Κώστας Τσιάρας: Το θέμα του εμβολιασμού για την για τον αφθώδη πυρετό είναι ένα ζήτημα εντελώς διαφορετικό σε σχέση με το θέμα του εμβολιασμού για την ευλογιά. Κι αυτό γιατί για τον αφθώδη πυρετό υπάρχει εγκεκριμένο γνωστό ευρωπαϊκό εμβόλιο. Υπάρχει μέθοδος divα και ξέρουμε πάρα πολύ καλά ότι η εφαρμογή του δεν δημιουργεί προβλήματα. Αντίθετα, πολλές φορές μας διευκολύνει για τη μη μετάδοση του ιού. Πρέπει να ξέρουμε όμως και ποια είναι η συνέπεια του τυχόν εμβολιασμού. Το ότι η χώρα θα απωλέσει το ελεύθερο καθεστώς για πολλά χρόνια με συνέπεια στην εξαγωγή των κτηνοτροφικών προϊόντων, ειδικά σε τρίτες χώρες που εφαρμόζουν σχεδόν άμεσα τον αποκλεισμό από τις δικές τους αγορές και να γνωρίζουμε ποιο ενδεχομένως θα είναι το κόστος που θα κληθεί να πληρώσει η ελληνική κτηνοτροφία. Έχει μεγάλη σημασία να κλείσουμε αυτό τον κύκλο εδώ που βρισκόμαστε, χωρίς να φτάσουμε στον εμβολιασμό. Προφανώς όλα τα επόμενα βήματα υπαγορεύονται από την ίδια την εξέλιξη και από την ίδια την πραγματικότητα, πάντα με γνώμονα την επιστημονική γνώση και τη λογική.
Σε δηλώσεις τους εκπρόσωποι των κτηνοτρόφων μεταξύ άλλων υπογράμμισαν:
Μανώλης Κωνσταντιδέλλης, Γενικός Διευθυντής του Αγροτικού Συνεταιρισμού Μεσοτόπου
Αν δεν πάρουμε μέτρα βιοασφάλειας δεν γίνεται. Δεν πάμε να κάνουμε εδώ πολιτικές καριέρες, να χτίζουμε, να κατεβάζουμε τον κόσμο εδώ πέρα. Υπάρχει κίνδυνος και πρέπει να το καταλάβουμε άπαντες. Ήδη η Περιφέρεια, οι Δήμοι έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες, οι συνεταιρισμοί με το ίδιο, οι τυροκόμοι τα ίδια. Οι κτηνοτρόφοι όμως πρέπει να καταλάβουν και να πάρουν οι ίδιοι μέτρα βιοασφάλειας. Είναι πολύ απλό. Δεν χρειάζονται τσάμπα μετακινήσεις. Δεν χρειάζεται να κάνουμε άλλα πράγματα, να συνεργαζόμαστε και να μεταφέρουμε το μικρόβιο μεταξύ μας. Εκεί παίζεται το παιχνίδι και εκεί πρέπει όλοι να δώσουμε τη μάχη μας και τον αγώνα μας.
Το θέμα του εμβολιασμού δεν έχει πέσει ακόμα στο τραπέζι, διότι αν εμβολιαστούν αυτά τα πρόβατα αυτόματα όχι μόνο το νησί μας αλλά και η ίδια η χώρα μας βγαίνει εκτός αγορών, ευρωπαϊκών αγορών και παγκόσμιων αγορών κτλ. Τι σημαίνει αυτό; Ότι και η τιμή του γάλακτος θα πέσει και οι άνθρωποι που κάνουν εξαγωγές δεν θα μπορούν να κάνουν. Είναι τόσο απλά τα πράγματα. Είμαστε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν κάποιοι κανόνες. Έρχονται κάποιες χρηματοδοτήσεις, κάποιες επιδοτήσεις. Για αυτό είμαστε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν μπορούμε να παρεκκλίνουμε από αυτά. Δεν γίνεται να πετάμε φωτοβολίδες και να κατεβάζουμε τον κόσμο στο δρόμο. Πρέπει επιτέλους να σοβαρευτούμε. Είναι τα πράγματα πάρα πάρα πολύ σοβαρά. Είναι θέμα ασφάλειας. Είναι θέμα ασφάλειας φυσικά. Ας αναλάβει ο καθένας τις ευθύνες του. Μην γεμίζουμε τον κόσμο με ελπίδες. Τα δεδομένα είναι συγκεκριμένα, δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι άλλο.
Ιγνάτιος Θυμέλης, Πρόεδρος Τυροπαραγωγών Λέσβου
Ο υπουργός ήταν σαφής: χρειάζονται μέτρα βιοασφάλειας. Θα πρέπει να αποφεύγονται οι συγκεντρώσεις κτηνοτρόφων, οι συναθροίσεις. Πρέπει τα τυροκομεία να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα. Πρέπει τα πρατήρια γάλακτος να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα. Η νόσος αυτή τη στιγμή έχει περιοριστεί προς το παρόν στη ζώνη των τριών χιλιομέτρων, στη ζώνη προστασίας. Εάν βγει έξω από τα τρία χιλιόμετρα, ίσως τεθεί και το θέμα του μαζικού εμβολιασμού. Μαζικός εμβολιασμός σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν θα μπορεί να εξάγει. Η Ελλάδα ολόκληρη, όχι μόνο η Λέσβος. Η Ελλάδα ολόκληρη δεν μπορεί να εξάγει σε τρίτες χώρες, που σημαίνει ότι χάνουμε Αυστραλία, Καναδά, Αμερική, όλες τις χώρες που είναι εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
