Η πορεία για την επίσημη κατοχύρωση του «Κάστανου Πάικου» ως ΠΟΠ ή ΠΓΕ μπαίνει στην τελική ευθεία, σηματοδοτώντας μια σημαντική στιγμή για τη γεωργική ταυτότητα της περιοχής και την προώθηση του προϊόντος στην εγχώρια και διεθνή αγορά. Με ιστορία παραγωγής που φτάνει περίπου 2.000 χρόνια, το κάστανο αυτό αποτελεί πυλώνα της τοπικής οικονομίας και πολιτιστικής παράδοσης στη βορειοκεντρική Ελλάδα.
Από την ελληνιστική εποχή μέχρι σήμερα, η καστανιά του Πάικου όχι μόνο εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία για την ένταξή της σε καθεστώς Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) ή Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ). Ενα προϊόν με βαθιές ρίζες στον χρόνο, διεκδικεί σήμερα θεσμική αναγνώριση, που θα κατοχυρώσει την ταυτότητα, τη φήμη και τη μοναδικότητά του στον ευρωπαϊκό αγροδιατροφικό χάρτη.
Ηδη από τον 2ο-1ο αιώνα π.Χ., όπως τεκμηριώνεται από παλυνολογικά και ιστορικά δεδομένα, η καστανιά ριζώνει στο Πάικο και συνοδεύει αδιάλειπτα τις ανθρώπινες δραστηριότητες της περιοχής. Από τους αιώνες της ελληνιστικής εποχής έως τα σύγχρονα τραπέζια και τις αγορές ποιότητας, το Κάστανο Πάικου διαγράφει μια σπάνια διαδρομή ιστορικής συνέχειας, η οποία σήμερα μετατρέπεται σε συγκριτικό πλεονέκτημα και θεμέλιο του φακέλου πιστοποίησης.
Η διαδικασία για την ένταξη του Κάστανου Πάικου σε καθεστώς ΠΟΠ ή ΠΓΕ βρίσκεται σε ώριμο και πλήρως τεκμηριωμένο προπαρασκευαστικό στάδιο. Εχει προηγηθεί η επιστημονική χαρτογράφηση της καλλιέργειας, η οριοθέτηση της ζώνης παραγωγής, καθώς και η συγκρότηση της Ομάδας Παραγωγών «Κάστανο Πάικου ΙΚΕ», η οποία αποτελεί τον συλλογικό φορέα του εγχειρήματος.
Κομβικό ρόλο στη διαδικασία διαδραματίζει η μεταπτυχιακή διατριβή του γεωπόνου, Δημήτριου Μίσκου, καστανοπαραγωγού και προέδρου της Ομάδας Παραγωγών «Κάστανο Πάικου ΙΚΕ», με τίτλο «ΠΓΕ Κάστανο Πάικου – Οφέλη και προοπτικές για την ευρύτερη περιοχή», η οποία εκπονήθηκε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι δημόσια αναρτημένη. Η εργασία, όπως σημειώνει, συγκεντρώνει και επεξεργάζεται ιστορικά, περιβαλλοντικά, παραγωγικά και κοινωνικοοικονομικά δεδομένα, τα οποία αποτελούν βασική επιστημονική βάση αναφοράς για τον φάκελο πιστοποίησης.
ΠΟΠ ή ΠΓΕ : Τα κριτήρια της τελικής επιλογής
Τα επόμενα βήματα, όπως επισημαίνει, αφορούν την τελική επιλογή μεταξύ ΠΟΠ και ΠΓΕ, την κατάθεση του φακέλου στον ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ και την εθνική και ευρωπαϊκή αξιολόγηση. Τα βασικά τεχνικά και επιστημονικά κριτήρια σχετίζονται με τον βαθμό σύνδεσης του προϊόντος με τον τόπο.
Για την κατοχύρωση ως ΠΟΠ απαιτείται όλα τα στάδια παραγωγής να πραγματοποιούνται αποκλειστικά εντός της οριοθετημένης ζώνης, ενώ για την ΠΓΕ αρκεί η αποδεδειγμένη φήμη και η ουσιαστική ποιοτική σύνδεση. «Η τελική επιλογή θα βασιστεί στη συνολική επιστημονική τεκμηρίωση και τη νομική πληρότητα του φακέλου», υπογραμμίζει ο κ. Μίσκος.
Ο έλεγχος από τον ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ
Ο ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ, ο εθνικός φορέας αξιολόγησης και ελέγχου των φακέλων ΠΟΠ/ΠΓΕ είναι αυτός που ελέγχει την πληρότητα των στοιχείων, τη συνοχή μεταξύ ιστορικών, επιστημονικών και παραγωγικών δεδομένων, καθώς και τη σαφή διαφοροποίηση του προϊόντος από άλλα αντίστοιχα.
Σύμφωνα με τον κ. Μίσκο, συνήθεις δυσκολίες σε ανάλογες διαδικασίες είναι η ανεπαρκής ιστορική τεκμηρίωση ή η ασαφής οριοθέτηση της ζώνης, ζητήματα που στην περίπτωση του Πάικου έχουν αντιμετωπιστεί μέσα από συστηματική επιστημονική εργασία.
Η μοναδικότητα του κάστανου Πάικου
Η ιστορική συνέχεια της καλλιέργειας, που τεκμηριώνεται ήδη από τον 2ο-1ο αιώνα π.Χ., αξιοποιείται ως θεμελιώδες στοιχείο του φακέλου πιστοποίησης, ενισχύοντας τη φήμη και την ταυτότητα του προϊόντος.
Αυτό που πραγματικά κάνει το Κάστανο Πάικου μοναδικό είναι το μικροκλίμα της περιοχής: το ορεινό τοπίο, η αυξημένη υγρασία και τα πλούσια σε οργανική ουσία εδάφη δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη ενός καρπού με χαρακτηριστική γλυκύτητα, βουτυρώδη υφή και εξαιρετικό αρωματικό προφίλ.
Ο στόχος της Ομάδας Παραγωγών για το κάστανο Πάικου
Η καλλιέργεια εκτείνεται σε περίπου 6.000 στρέμματα και αφορά εκατοντάδες παραγωγούς μικρής και μεσαίας δυναμικότητας, με συνολική ετήσια παραγωγή αρκετών χιλιάδων τόνων, ανάλογα με τη χρονιά.
Η σταθερότητα των τιμών των τελευταίων ετών συμβάλλει στη βιωσιμότητα των παραγωγών, ενώ η πιστοποίηση αναμένεται να προσδώσει υπεραξία στο προϊόν, να ενισχύσει τη διαπραγματευτική ισχύ και να δημιουργήσει πρόσβαση σε νέες αγορές ποιότητας.
Στόχος της Ομάδας Παραγωγών είναι το Κάστανο Πάικου να καθιερωθεί ως επώνυμο ελληνικό προϊόν υψηλής ποιότητας, με παρουσία σε επιλεγμένες διεθνείς αγορές, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως μοχλός ανάπτυξης για την ορεινή ζώνη του Πάικου.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
