Σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ταξινομούνται και επισημαίνονται τα μείγματα ελαιολάδου προωθεί η Ιταλία, ανοίγοντας παράλληλα μια ευρύτερη συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το τι ακριβώς σημαίνει «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο».
Η νέα προσέγγιση του ιταλικού Υπουργείου Γεωργίας, Επισιτιστικής Κυριαρχίας και Δασών αφορά ειδικότερα τα προϊόντα που προκύπτουν από την ανάμειξη εξαιρετικού παρθένου με παρθένο ελαιόλαδο.
Η βασική θέση είναι ότι ένα τέτοιο προϊόν θα πρέπει να διατίθεται ως «παρθένο ελαιόλαδο» και όχι ως «εξαιρετικό παρθένο», ανεξάρτητα από το εάν το τελικό μείγμα πληροί τα απαιτούμενα χημικά και οργανοληπτικά κριτήρια.
Τι αλλάζει στην πράξη
Μέχρι σήμερα, το βασικό ζήτημα ήταν εάν η κατηγορία του προϊόντος πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικά από τα χαρακτηριστικά του τελικού μείγματος.
Με τη νέα ιταλική ερμηνεία, η λογική αλλάζει.
Εάν ένα προϊόν αποτελείται από εξαιρετικό παρθένο και παρθένο ελαιόλαδο, η παρουσία του δεύτερου επηρεάζει την τελική κατηγοριοποίηση. Ως αποτέλεσμα, το προϊόν δεν θα πρέπει να παρουσιάζεται στον καταναλωτή ως «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο».
Με απλά λόγια, η συζήτηση δεν σταματά πλέον στο εάν το τελικό προϊόν «περνά» τις αναλύσεις. Εξετάζεται και τι περιέχει και από ποιες κατηγορίες ελαιολάδου προέρχεται.
Γιατί άνοιξε αυτή η συζήτηση
Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο και για χρόνια υπήρχε μια γκρίζα ζώνη γύρω από την ερμηνεία των ευρωπαϊκών κανόνων.
Το επιχείρημα που είχε διατυπωθεί υπέρ της διάθεσης ενός τέτοιου μείγματος ως εξαιρετικού παρθένου ήταν ότι η κατηγορία αφορά το τελικό προϊόν. Εφόσον δηλαδή το μείγμα πληροί τα απαιτούμενα χημικά και οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, θα μπορούσε να ταξινομηθεί αντίστοιχα.
Από την άλλη πλευρά, η αντίθετη προσέγγιση υποστηρίζει ότι δεν είναι ορθό ένα προϊόν που περιέχει και ελαιόλαδο χαμηλότερης κατηγορίας να παρουσιάζεται στον καταναλωτή ως προϊόν της ανώτερης κατηγορίας.
Ακριβώς αυτή η διαφωνία δημιούργησε διαφορετικές ερμηνείες και δικαστικές αποφάσεις στην Ιταλία.
Δικαστικές αποφάσεις με διαφορετική κατεύθυνση
Το 2023, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της Ιταλίας είχε κρίνει ότι η διάθεση τέτοιων μειγμάτων ως «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο» μπορεί να θεωρηθεί παραπλανητική για τον καταναλωτή.
Ωστόσο, διαφορετική ήταν η προσέγγιση που υιοθέτησε το Πρωτοδικείο της Περούτζια, το οποίο έκρινε ότι η συγκεκριμένη πρακτική δεν παραβιάζει το ευρωπαϊκό δίκαιο, δεδομένου ότι τόσο το εξαιρετικό παρθένο όσο και το παρθένο ελαιόλαδο ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των παρθένων ελαιολάδων.
Έτσι, το ερώτημα παρέμεινε ανοιχτό:
Μετράει μόνο το τελικό προϊόν ή πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα χαρακτηριστικά των ελαιολάδων που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή του;
Στο επίκεντρο και η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η ιταλική εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς το ζήτημα έχει ήδη φτάσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες σχετικά με την ανάμειξη διαφορετικών κατηγοριών παρθένου ελαιολάδου δεν είναι επαρκώς σαφείς και έχει ζητήσει διευκρινίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Έτσι, η Ιταλία επιχειρεί ουσιαστικά να χαράξει μια πιο αυστηρή γραμμή σε ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο τη δική της αγορά, αλλά μπορεί να αποκτήσει πανευρωπαϊκές διαστάσεις.
Τι σημαίνει για τον καταναλωτή
Για τον καταναλωτή η διαφορά δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια στην ετικέτα.
Η ένδειξη «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο» αποτελεί ένδειξη συγκεκριμένης ποιοτικής κατηγορίας και συνδέεται άμεσα με την αξία που αποδίδει ο καταναλωτής στο προϊόν.
Η ιταλική προσέγγιση στηρίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική: ένας καταναλωτής που βλέπει στην ετικέτα «εξαιρετικό παρθένο» αναμένει ότι το προϊόν ανήκει εξ ολοκλήρου στη συγκεκριμένη κατηγορία.
Επομένως, η νέα ερμηνεία δίνει μεγαλύτερο βάρος όχι μόνο στο αποτέλεσμα των εργαστηριακών ελέγχων, αλλά και στην ταυτότητα και την ιχνηλασιμότητα των πρώτων υλών.
Τι σημαίνει για παραγωγούς και τυποποιητές
Η εξέλιξη ενδιαφέρει άμεσα ολόκληρη την αλυσίδα της αγοράς ελαιολάδου.
Για τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούν αναμείξεις, μια αλλαγή στους κανόνες ταξινόμησης μπορεί να επηρεάσει:
την επισήμανση των προϊόντων,
την εμπορική τους κατηγοριοποίηση,
τη διαδικασία παραγωγής και ανάμειξης,
την ιχνηλασιμότητα των πρώτων υλών,
αλλά και την τελική εμπορική αξία του προϊόντος.
Η ένδειξη «εξαιρετικό παρθένο» αποτελεί σημαντικό εμπορικό πλεονέκτημα. Συνεπώς, το εάν ένα προϊόν μπορεί να χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη ονομασία έχει άμεση οικονομική σημασία για την αγορά.
Και η Ελλάδα στο κάδρο
Η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την ελληνική ελαιοκομία, καθώς η Ελλάδα είναι μία από τις σημαντικότερες ελαιοπαραγωγούς χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν η ιταλική προσέγγιση θα παραμείνει εθνική επιλογή ή εάν θα αποτελέσει αφετηρία για σαφέστερους και ενιαίους κανόνες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε μια αγορά όπου η ονομασία «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο» αποτελεί βασικό στοιχείο διαφοροποίησης, οποιαδήποτε αλλαγή στον τρόπο ταξινόμησης των μειγμάτων μπορεί να επηρεάσει παραγωγούς, συνεταιρισμούς, τυποποιητές, εμπόρους και καταναλωτές.
Το επόμενο βήμα βρίσκεται πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο: να ξεκαθαρίσει εάν και πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ενιαία τα μείγματα διαφορετικών κατηγοριών παρθένου ελαιολάδου.
Για την ώρα, η Ιταλία στέλνει ένα σαφές μήνυμα στην αγορά: όταν ένα προϊόν αποτελείται από εξαιρετικό παρθένο και παρθένο ελαιόλαδο, δεν θα πρέπει να παρουσιάζεται ως «εξαιρετικό παρθένο», ακόμη και εάν το τελικό μείγμα πληροί τα προβλεπόμενα χημικά και οργανοληπτικά κριτήρια.
Φωτογραφία: Envato
