Η φετινή χρονιά ήταν δύσκολη από κάθε άποψη για την πράσινη επιτραπέζια ελιά Χαλκιδικής. Οι συζητήσεις για την τιμή παραγωγού έχουν ήδη ξεκινήσει, όμως πίσω από την τιμή κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα αν θα υπάρχουν παραγωγοί και ελαιώνες για να συνεχίσουν να τροφοδοτούν την αγορά τα επόμενα χρόνια.
Μια δύσκολη χρονιά φτάνει στο τέλος της για τη βρώσιμη πράσινη ελιά Χαλκιδικής και το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στην τιμή παραγωγού που θα διαμορφωθεί στην αγορά.
Οι συζητήσεις είναι πολλές και οι πληροφορίες που κυκλοφορούν ακόμη περισσότερες. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι πέντε-έξι μεγάλοι έμποροι που διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις στην αγορά, με τους παραγωγούς να περιμένουν να δουν πού θα κινηθούν οι τιμές.
Αποθέματα, κόστος και τιμή παραγωγού στην πράσινη ελιά Χαλκιδικής
Ανάμεσα σε όσα ακούγονται στην αγορά είναι ότι υπάρχουν αποθέματα από την περσινή παραγωγή που δεν έχουν ακόμη απορροφηθεί, ενώ γίνεται λόγος και για τη δυσκολία να διατηρηθούν οι τιμές που δόθηκαν πέρυσι στα πρώτα μεγέθη.
Πέρυσι ακούστηκε και καταβλήθηκε τιμή που έφτασε περίπου στο 1,80 ευρώ για τα πρώτα μεγέθη. Σήμερα υπάρχουν απόψεις ότι το κόστος αυτής της αγοράς δεν μπορεί να «σηκωθεί» ξανά από την αγορά και ότι μέρος του θα πρέπει να αποσβεστεί με χαμηλότερες τιμές στη νέα σοδειά.
Πρόκειται όμως για ένα σημείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Γιατί η τιμή της φετινής ελιάς δεν αφορά μόνο το τι θα πληρώσει ο έμπορος για την πρώτη ύλη. Αφορά το αν ο παραγωγός θα μπορεί να συνεχίσει να καλλιεργεί.
Η ηλικία των παραγωγών και το μέλλον της καλλιέργειας
Ένα στοιχείο που δεν πρέπει να αγνοηθεί είναι η ηλικία των ανθρώπων που ασχολούνται σοβαρά με την παραγωγή της πράσινης ελιάς Χαλκιδικής.
Ο μέσος όρος ηλικίας των παραγωγών είναι υψηλός, σε πολλές περιπτώσεις άνω των 55 ετών. Αυτό από μόνο του αποτελεί προειδοποιητικό μήνυμα για το μέλλον της καλλιέργειας.
Εάν η τιμή παραγωγού πιεστεί υπερβολικά και το εισόδημα δεν ανταποκρίνεται στο κόστος και στην εργασία που απαιτεί ένας ελαιώνας, το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι απλώς μια δύσκολη χρονιά.
Μπορεί να είναι η σταδιακή εγκατάλειψη της καλλιέργειας.
Και όταν ένας παραγωγός εγκαταλείψει έναν ελαιώνα, δεν είναι εύκολο να επιστρέψει.
Ο πραγματικός ανταγωνισμός δεν είναι μόνο η τιμή της πρώτης ύλης
Οι έμποροι έχουν κάθε δικαίωμα να αναζητούν ανταγωνιστικές τιμές και να προστατεύουν τις επιχειρήσεις τους. Όμως ο ανταγωνισμός στην πράσινη ελιά Χαλκιδικής δεν περιορίζεται πλέον στο πόσο χαμηλά μπορεί να αγοράσει κάποιος την πρώτη ύλη.
Υπάρχει ένας πολύ μεγαλύτερος ανταγωνισμός που απειλεί την ίδια την παραγωγή και αυτός είναι το νερό.
Η Χαλκιδική έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας. Η τουριστική ανάπτυξη είναι σημαντική για την τοπική οικονομία, όμως δημιουργεί ταυτόχρονα τεράστιες ανάγκες σε νερό.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται χιλιάδες τουριστικές εγκαταστάσεις και πισίνες. Από την άλλη, οι αγρότες που αυτή την περίοδο δίνουν καθημερινή μάχη για να εξασφαλίσουν το νερό που χρειάζονται τα δέντρα τους.
Το ζήτημα δεν είναι τουρισμός ή γεωργία.
Το ζήτημα είναι αν μπορεί να υπάρξει ένας σχεδιασμός που θα επιτρέψει να συνυπάρξουν και τα δύο.
Γιατί χωρίς νερό δεν υπάρχει παραγωγή. Και χωρίς παραγωγή δεν υπάρχει πράσινη ελιά Χαλκιδικής.
Το κόστος παραγωγής έχει αλλάξει δραματικά
Την ίδια στιγμή, το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.
Δεν χρειάζεται να γίνει αναφορά σε κάθε φυτοπροστατευτικό προϊόν, λίπασμα ή γεωργικό εφόδιο για να αντιληφθεί κάποιος την αλλαγή.
Αρκεί να δει την εξέλιξη στο κόστος του πετρελαίου και του ηλεκτρικού ρεύματος.
Και φυσικά υπάρχει το κόστος των εργατικών χεριών.
Η συγκομιδή της επιτραπέζιας ελιάς απαιτεί μεγάλο αριθμό εργαζομένων και πολλές εργατοώρες. Η εξεύρεση εργατικών χεριών αποτελεί ήδη σημαντικό πρόβλημα για τον αγροτικό κόσμο, ενώ το κόστος της εργασίας έχει αυξηθεί.
Όλα αυτά πρέπει να συνυπολογιστούν όταν συζητάμε για την τιμή που μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη για τον παραγωγό.
Χωρίς παραγωγό δεν υπάρχει αγορά
Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι μόνο πόσο θα αγοράσει φέτος ο έμπορος.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα.
Εάν η τιμή πέσει πολύ χαμηλά και ο παραγωγός διαπιστώσει ότι δεν μπορεί να καλύψει το κόστος και την προσωπική του εργασία, τότε σταδιακά θα περιορίσει τις καλλιεργητικές φροντίδες, θα εγκαταλείψει τμήματα των ελαιώνων του ή θα στραφεί σε άλλες δραστηριότητες.
Και τότε η αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από μια χαμηλή ή υψηλή τιμή μιας συγκεκριμένης χρονιάς: την έλλειψη παραγωγής.
Ο παραγωγός και ο έμπορος δεν βρίσκονται σε δύο διαφορετικές πλευρές του ίδιου προβλήματος. Είναι κρίκοι της ίδιας αλυσίδας.
Το κράτος και οι έμποροι πρέπει να δουν την επόμενη δεκαετία εάν θέλουμε να υπάρχει πράσινη ελιά Χαλκιδικής και τα επόμενα χρόνια, χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.
Το κράτος πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει τον παραγωγό ως τον τελευταίο κρίκο μιας αλυσίδας που απλώς πρέπει να αντέξει όλα τα βάρη. Χρειάζονται υποδομές, λύσεις για το νερό, στήριξη της παραγωγής και ένα περιβάλλον στο οποίο ο αγρότης θα μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον του.
Από την άλλη πλευρά, και οι έμποροι πρέπει να δουν μακροπρόθεσμα την αγορά.
Ο παραγωγός δεν είναι απλώς ο άνθρωπος από τον οποίο αγοράζεται η πρώτη ύλη. Είναι ο άνθρωπος που κρατά ζωντανή την πρώτη ύλη.
Και αν θέλουν οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πράσινη ελιά Χαλκιδικής να συνεχίσουν να υπάρχουν και τα επόμενα χρόνια, θα πρέπει να αντιληφθούν ότι χρειάζονται έναν ισχυρό και βιώσιμο παραγωγό.
Γιατί τελικά το μεγαλύτερο ρίσκο για την πράσινη ελιά Χαλκιδικής δεν είναι μόνο η τιμή της φετινής σοδειάς. Είναι να φτάσουμε κάποια στιγμή να υπάρχει αγορά, αλλά να μην υπάρχουν αρκετοί παραγωγοί και ελαιώνες για να την τροφοδοτήσουν.
Γράφει ο Κωσταντίνος Κατραντζής / kkatrantzis@gmail.com
